Αρχική > Πολιτισμικά > «ΑΠΟΡΙΑ ΘΕΡΙΝΗΣ ΝΥΚΤΟΣ: ΨΥΧΑΓΩΓΙΑ ή ΔΙΑΣΚΕΔΑΣΗ;»

«ΑΠΟΡΙΑ ΘΕΡΙΝΗΣ ΝΥΚΤΟΣ: ΨΥΧΑΓΩΓΙΑ ή ΔΙΑΣΚΕΔΑΣΗ;»

Του Θανάση Μουσόπουλου

Η θερινή περίοδος ταυτίζεται με πληθώρα πολιτιστικών εκδηλώσεων.
Υπάρχει όμως έντονος προβληματισμός, πότε πρόκειται για ψυχαγωγία και
πότε για απλή διασκέδαση – ή κατά τον Ε.Π.Παπανούτσο, πότε είναι
γνήσια και πότε νόθα ψυχαγωγία.

Σύμφωνα με τον Joffre Dumazedıer, τρεις είναι οι λειτουργίες του
ελεύθερου χρόνου: ανάπαψη, ψυχαγωγία, δυνατότητες για την ανάπτυξη της
προσωπικότητας.
Η σύγχρονη εργασία κατά γενική ομολογία δε συμβάλλει στην
ικανοποιητική ανάπτυξη των εργαζομένων. Ο ρόλος και η μορφή του  ε.χ.
μεταβάλλονται ανάλογα με την  κοινωνική κατηγορία στην οποία ανήκουν
οι άνθρωποι. Αλλιώς λειτουργεί και αλλιώς την εισπράττει κάθε
κοινωνικό περιβάλλον. Οι αγρότες που ασχολούνται με την αγροτική ζωή
συστηματικά – οι γεωργοί, οι κτηνοτρόφοι, οι αλιείς – δεν μπορούν να
χωρίσουν τη ζωή τους στα δύο: χρόνος εργασίας και ελεύθερος χρόνος. Τα
οικονομικά προβλήματα των τελευταίων δεκαετιών οδηγούν πολλές ομάδες
εργαζομένων σε άλλες προτεραιότητες  και σε διαφορετική ιεράρχηση των
αξιών της ζωής. Οι βασικές ανάγκες – διατροφής, ένδυσης, κατοικίας –
είναι ανάγκες που πρέπει πρώτα από όλα να ικανοποιηθούν. Ο τρόπος
αξιοποίησης του ε.χ. βρίσκεται πολύ χαμηλά ανάμεσα στις βασικές
ανάγκες της ζωής.
Η ρουτίνα και η μονοτονία της εργασίας κάνουν ώστε οι εργαζόμενοι να
νιώθουν μόνιμα κουρασμένοι. Είναι περισσότερο ψυχική παρά φυσική
κούραση.  Ο ύπνος, ακόμα και όταν δεν είναι ταραγμένος, δεν την
ελαφρώνει. Κοιμάται κουρασμένος, και έτσι ξυπνά. Είναι το τίμημα  ζωής
που δημιουργεί ο ‘τεχνικός πολιτισμός’ μέσα στον οποίο ζούμε.
Πιο καλά και από την παύση κάθε δραστηριότητας η απλή αλλαγή της
μπορεί να οδηγήσει στην πιο επιζητούμενη ξεκούραση. Η ερασιτεχνική
ασχολία με κάποιον τομέα, μπορεί να σε αναπαύσει, να σε ξεκουράσει. Το
άτομο που ασχολείται με το μαστόρεμα, διαθέτει το χρόνο του,
αισθάνεται να ζει σε ένα ρυθμό που το ίδιο τον εξουσιάζει. Αυτή η ρήξη
με τον ρυθμό αποτελεί ισχυρόν παράγοντα ψυχικής ισορροπίας..
Οι δραστηριότητες της ψυχαγωγίας βρίσκονται έξω από τα πλαίσια των
διαφόρων υποχρεώσεων. Έχουν χαρακτήρα δώρου, αφιλοκέρδειας και
προϋποθέτουν την αυτόβουλη διάθεση. Τα συλλογικά παιχνίδια, οι
αθλητικές εκδηλώσεις, αγώνες ποδοσφαίρου και άλλων αθλοπαιδιών μπορούν
να θεωρηθούν μορφές ψυχαγωγίας. Όταν όμως επικρατεί ο οικονομικός
παράγοντας  δύσκολα μπορούμε να τα  κατατάξουμε στα αφιλοκερδή
παιχνίδια.
Οι διακοπές, τα ταξίδια και ο τουρισμός δεν έχουν πάντοτε ως
αποτέλεσμα την ανάπαυση. Όταν κινείσαι σε άλλο τόπο, έρχεσαι σε επαφή
με τη φύση, με ανθρώπους και τις συνήθειές τους. Όλα αυτά αποτελούν
σημαντικό παράγοντα ψυχικής ισορροπίας. Όταν  όμως τα ταξίδια και οι
εκδρομές οργανώνονται από τουριστικές εταιρείες  και ταξιδιωτικά
γραφεία, έχουμε χαρακτηριστικό παράδειγμα εμπορευματοποίησης του
ελεύθερου χρόνου.
Αναμφίβολα ο άνθρωπος σε συνάφεια με την κοινωνία αξιοποιεί τον
ελεύθερο χρόνο του. Η εκτεταμένη ανεργία των ημερών μας και η
υποαπασχόληση δημιουργούν επιπλέον προβλήματα. Αν το άτομο τίθεται στο
περιθώριο της κοινωνίας, τότε συνήθως απομονώνεται περισσότερο και
αλλοτριώνεται. Για να κατακτήσει ο άνθρωπος την καλλιέργεια και τον
πολιτισμό, πρέπει πρώτα να αποκτήσει συνείδηση για την κοινωνία που
μέσα σ’ αυτή ζει, για τη θέση που κατέχει μέσα σ’ αυτή, για το ρόλο
που διαδραματίζει σ’ αυτή. Έξω από την κοινωνική δραστηριότητα και τη
συμμετοχή, είναι αδύνατο να ριζοβολήσει η πραγματική παιδεία
(culture).
Η κοινωνία μας χαρακτηρίζεται από τη μαζική παραγωγή των
πολιτισμικών αγαθών. Σύμφωνα με σχετικές έρευνες και στατιστικές,
υπάρχει σχέση αλληλεξάρτησης μεταξύ ικανότητας για πολιτιστική
δραστηριότητα και μορφωτικού επιπέδου. Υπάρχει βέβαια αλματώδης αύξηση
στην παραγωγή και διάδοση του βιβλίου, όμως περισσότερο διαβάζουν όσοι
έχουν ανώτερη ή μέση μόρφωση. Ανάλογα στοιχεία έχουμε και για όσους
παρακολουθούν θεατρικές παραστάσεις, επισκέπτονται μουσεία.
Είναι κατανοητός ο πρωταρχικός ρόλος του εκπαιδευτικού συστήματος
στην άνοδο του μορφωτικού επιπέδου. Συνεπώς, ο ελεύθερος χρόνος στην
πραγματικότητα ευνοεί εκείνους που έχουν την ‘πολιτισμική προδιάθεση’
χάρη στο μορφωτικό τους επίπεδο και την κοινωνική τους καταγωγή. Αυτό
κυρίως τονίζει τον πρωτεύοντα ρόλο του σχολείου στην οικοδόμηση του
ατόμου και της κοινωνίας.

*

Ο Ε.Π.Παπανούτσος σε άρθρο του στην περίφημη “Πρακτική Φιλοσοφία”
αναφέρεται στην Ψυχαγωγία, στη θέση της στη ζωή των ανθρώπων και των
κοινωνιών, διακρίνει τη γνήσια από τη νόθα ψυχαγωγία.   “Δε θα βρούμε
κοινότητα ανθρώπων που δεν έχει παραδεχθεί και θεσμοθετήσει την
ομαδική διασκέδαση, τις παρενθέσεις της ξεκούρασης και της χαράς μέσα
στο αφόρητα κάποτε μονότονο κείμενο του ατομικού και του συλλογικού
βίου (…) Αν όχι ο βεβαιότερος, ασφαλώς ο παραστατικότερος δείκτης
πολιτισμού μιας κοινότητας ανθρώπων είναι ο τρόπος ψυχαγωγίας της
(…) Ο αβρός στους τρόπους και πνευματικά προικισμένος άνθρωπος είναι
και στην ψυχαγωγία του εκλεκτικός και διακριτικός – ο βάρβαρος και
άξεστος αγαπάει τις διασκεδάσεις που τον αποκτηνώνουν (…) Η νόθα
ψυχαγωγία είναι απόπειρα φυγής, επιθυμία απόδρασης από τον κλοιό μιας
ζωής που μόνο πληγές μας δίνει και απογοητεύσεις ή που μας έγινε
αφόρητη από το αθεράπευτο κενό της. Απόπειρα φυγής, όχι φυγή. Επιθυμία
απόδρασης, όχι απόδραση. Γιατί  σε λίγο ξαναγυρίζουμε στην αρένα
βαρύτερα πληγωμένοι, βρισκόμαστε και πάλι στο πηγάδι μας με μεγαλύτερο
άγχος – η απελευθέρωση ήταν ψεύδος, τραγική αυταπάτη (…) Αντίθετα
προς τη νόθα η γνήσια ψυχαγωγία ως ανάγκη γεννιέται από τη δύναμη και
τη χαρά της ζωής, και εκείνο που προσφέρει είναι να συντηρεί και να
ανανεώνει τη δύναμη και τη χαρά της ζωής. Αυτήν ακριβώς που φθείρει
και αφανίζει η νόθα. Η γνήσια ψυχαγωγία είναι ακτινοβολία και θρίαμβος
σωματικής και ψυχικής ευφορίας, άξια επιβράβευση εκείνων που
ευδοκιμούν στο σκληρόν αγώνα της ζωής με την περίσκεψη, το θάρρος, το
τάλαντό τους”.
Ύστερα από τις βασικές αυτές θέσεις ο Παπανούτσος  καταλήγει  “ Τη
λύση, κατά τη γνώμη μου, θα δώσει στο πρόβλημα μόνο η μεγαλύτερη
μόρφωση του λαού σε συνδυασμό με τη δικαιότερη οργάνωση της
κοινωνίας”.

*
Το άτομο έχει ευθύνη στην επιλογή του τρόπου ψυχαγωγίας που τον
γεμίζει ή διασκέδασης που τον αδειάζει. Όμως η οικογένεια, το σχολείο,
το στενότερο και ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον, το κράτος, η εκκλησία,
τα μέσα ενημέρωσης παίζουν αναντίρρητα ρόλο στην κοινωνικοποίηση του
ατόμου. Για το θέμα σπουδαίος είναι βέβαια ο ρόλος  του σχολείου, όμως
και ο ρόλος των φορέων τοπικής αυτοδιοίκησης και των διαφόρων
πολιτιστικών συλλόγων χρήζει ιδιαίτερης προσοχής και μελέτης.
Οι πολιτιστικοί φορείς και η αυτοδιοίκηση οφείλουν να μην παίζουν το
ρόλο εμπορικών και διαφημιστικών μεσολαβητών στη βιομηχανία του
ελεύθερου χρόνου. Προτεραιότητά τους η παραγωγή και όχι η κατανάλωση
των πολιτιστικών αγαθών, η επικοινωνία και η συμμετοχή στο γίγνεσθαι.
Η καλλιέργεια τελικά της ψυχαγωγίας και όχι απλά της διασκέδασης.

Ξάνθη Ιούλιος 2016
{εκτενέστερη ανάλυση δημοσιεύτηκε το 2015}

Advertisements
Κατηγορίες:Πολιτισμικά
  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: